Het Laatste Woord

Tekstverpester nummer 1: naamwoordstijl

woensdag 18 januari 2012

Jarenlang heb ik gedacht dat de lijdende vorm de onbetwiste winnaar was van de tekstverwoestende stijlfiguren. Dus bestreed ik als een Don Quichot zinnen als ‘er wordt een vergunning verleend zodra aan de voorwaarden wordt voldaan’ en ‘uw huurachterstand wordt in 20 termijnen voldaan’.

 

Ik heb de strijd niet opgegeven, maar ik ben inmiddels een veel groter stijllek op het spoor. Een beerput. Een loopgraaf. En dat is de nominalisatie, ofwel: de naamwoordstijl. En dat werkt zo.

 

Iemand schrijft een volstrekt heldere zin op:

Ik schrijf een instructie voor mijn collega’s.

Dit stuit natuurlijk intern, bij collega’s, managers, directieleden, op weerstand. Het is een korte zin, heel actief, onderwerp (ik) en persoonsvorm (schrijf) staan voorop, en je begrijpt hem meteen. Dat kan toch niet.

 

De instinctieve reactie is om naar de lijdende vorm te grijpen:

Een instructie voor de collega’s wordt geschreven door mij.

Maar er is een andere manier om deze zin om zeep te helpen.

Het schrijven van een instructie voor de collega’s

Wat is er met de persoonsvorm (schrijf) gebeurd? Daar staat nu een lidwoord voor. Dus is het een zelfstandig naamwoord geworden. Maar het probleem is dat je achter deze zin geen punt kunt zetten. Er is een persoonsvorm nodig. En nu begint de ellende.

Het schrijven van een instructie voor de collega’s zal worden gerealiseerd.

Aha! Een lijdende vorm én een nietszeggend werkwoord. Eens kijken of we meer oplossingen weten:

Het schrijven van een instructie voor de collega’s …
… valt onder verantwoordelijkheid van de officemanager.
… heeft hoge prioriteit.
… is belangrijk/noodzakelijk/cruciaal/van essentieel belang.
… is de volgende stap in het ontwerpproces.
… zorgt voor een heldere en eenduidige werkwijze.

Zie je? Door het echte werkwoord in de zin te misbruiken, schep je ruimte om de rest van de zin letterlijk vol te ouwehoeren. Zodra een zin eindigt in ‘speelt een belangrijke rol’ dan kun je zeker van zijn dat er aan het begin een werkwoord is mishandeld.

 

Er zijn veel meer nominalisaties dan je denkt. Kijk maar naar deze, overigens authentieke, voorbeelden:

De uitvoering van de werkzaamheden ligt in handen van Het Laatste Woord.
Het Laatste Woord voert het werk uit.

 

De invulling van het exacte programma wordt later bekend gemaakt.
Wij laten u nog weten hoe het programma eruit gaat zien.

 

Tijdens de totstandkoming van de besluitvorming rondom de invoering van het beleid is er discussie gevoerd over de problemen  die de handhaving van de regelgeving met zich mee zou brengen.
Voordat deze wet werd ingevoerd, wisten we al dat het moeilijk zou zijn om deze te handhaven.

En dan een schoolvoorbeeld van hoe nominalisaties leiden tot geouwehoer:

Een kwalitatieve impuls ter versterking en verdere ontwikkeling van het gebied, zien wij in de beleidsmatige uitwerking voor het mogelijk maken van ‘daghoreca’ in het centrum – nieuwvestiging van horeca onder voorwaarden.

Daghoreca geeft het centrum een nieuwe impuls. Daarom stellen wij beleid op dat dat mogelijk maakt.

Het beste beleid voor een heldere tekst is: laat werkwoorden het werk doen. Spoor de zelfstandig naamwoorden op die stiekem werkwoorden zijn en maak er weer werkwoorden van. Het opknappen van je tekst is daarmee gegarandeerd een succes!