Het Laatste Woord

Steenkolenlatijn: quota et alia

donderdag 18 maart 2010

Kop op de voorpagina van NRC Handelsblad van 30 september:

Geduld topvrouwen is op:
dan toch maar een quota

Een quota? Maar quota is toch meervoud? Daar denken de topvrouwen anders over. Ze hebben de Eerste en de Tweede Kamer het Quota-manifest gestuurd, waarvan de kern is:

Met een quota van 40% (uiterlijk te bereiken in 2014) voor commissariaats- en toezichtsfuncties zal een groter deel van de beschikbare topvrouwen effectief gaan bijdragen aan de verbetering van het functioneren en de resultaten van ondernemingen en andere organisaties.

Belabberd proza, nog afgezien van het Latijn. En het vreemde is dat een hoofdartikel op de opiniepagina van dezelfde krant het rare woordgebruik overneemt:

De vraag is of wettelijk afgedwongen quota de volgende stap moet zijn.

Dus ook quota als enkelvoud. Er heerst verwarring of het nu de of het quota moet zijn. De NRC heeft het over 'een wettelijk quota' (dan is het het), het manifest over 'een wettelijk vastgestelde quota' (dan is het de). Gelukkig komt er op dezelfde opiniepagina ook een vrouwelijke hoogleraar economie aan het woord:

Een wettelijk quotum voor vrouwen aan de top is paternalisme ten top en levert geen topvrouwen.

Voor de mening valt veel te zeggen en het Latijn is correct: quotum is enkelvoud en het lidwoord is het. Even een heel klein beetje grammatica: een Latijns enkelvoud op -us (medicus) krijgt een meervoud op -i (medici), een enkelvoud op -a (collega) een meervoud op -ae (collegae) en een enkelvoud op -um (gymnasium) een meervoud op -a (gymnasia). Er zijn nog meer mogelijkheden, maar die sla ik nu even over.

 

Dit gaat in het algemeen goed. Technici, musici, neerlandici. Musea, centra, dolfinaria. Maar het gaat ook nogal eens mis. Net zoals bij quota denken veel mensen dat media enkelvoud is:

Dit onderzoek zal te maken hebben met wat voor een invloed de media heeft op kinderen. 

En de slagzin 'De media heeft het gedaan' heeft zelfs een zekere populariteit gekregen. Maar toch, het is fout. Medium betekent 'iemand die contact heeft met overledenen' (dan is het meervoud mediums) en 'communicatiemiddel' (dan is het meervoud media). De media zijn pers, radio en televisie, maar televisie alleen is een medium. Hetzelfde probleem schijnt zich voor te doen met data. Datum betekent niet alleen 'bepaalde dag' maar ook 'gegeven', dus data is 'gegevens' en dat woord vinden we in databank. Maar je moet niet vreemd opkijken van een zin als:

De data is onderzocht op tegenstrijdigheden.

Van een andere orde maar toch ook raar is dat Jan Renkema in de Schrijfwijzer beweert, dat alba niet het meervoud van album is. Dan heeft ie nog nooit in een veilingcatalogus gekeken, waar de alba amicorum een vaste rubriek vormen. Ook heel vreemd is:

'Meer academica aan top'

Nou was dit een kop in de Sp!ts, waarin je gekke dingen kunt verwachten, maar hier overtreft dit gratis blad zichzelf. In deze kop moet academica meervoud zijn, en dat klopt, want het stuk gaat erover dat er meer vrouwelijke hoogleraren moeten komen. Maar als academica meervoud is, luidt het enkelvoud academicum en dat kan nooit de bedoeling zijn. Integendeel, academica is de vrouwelijke vorm van academicus, en dus had de kop kunnen luiden:

'Meer academicae aan top'

Dat is grammaticaal correct, maar de Sp!ts-lezers zouden er toch vreemd van opgekeken hebben. Zelf kies ik in zo'n geval voor academica's.

 

Want je hóeft niet altijd Latijn te gebruiken. Vaak zijn er Nederlandse meervouden voorhanden. Museums, gymnasiums, solariums, curriculums, catalogussen, doctorandussen, collega's (vermijd het aanstellerige collegae!), dosissen (in plaats van doses), trauma's (in plaats van traumata) - het zijn allemaal uitstekende Nederlandse woorden, die wat mij betreft de voorkeur genieten boven de Latijnse en als extra voordeel hebben dat je er minder vaak de fout mee ingaat.

 

Maar als je dan toch zo nodig Latijn moet gebruiken, doe het dan goed. Schrijf niet curricullum of curiculum, en vervolg ook niet met vita. Vermijd c.q. - dat gaat toch altijd verkeerd. En check je citaten. Doe niet als de lamentabele academicus (geen doctorandus maar zelfs doctor) die schreef:

De school wordt geleid door een primus interparis en leraren hebben zeggenschap in de vormgeving van het onderwijs.

Wat kan hem door het hoofd gespeeld hebben? Interpolis, misschien. En waarom niet even in het woordenboek gekeken? Dan had hij geleerd dat het primus inter pares moet zijn, de eerste onder zijn gelijken. Maar ach,

Stultorum infinitus numerus est.