Het Laatste Woord

Safires Schrijfregels

vrijdag 01 januari 2010

Op 27 september stierf William Safire, 79 jaar oud. Zo lang ik wist dat hij bestond, heb ik gemengde gevoelens over hem gehad: ergernis aan de ene kant, bewondering aan de andere. Hij schreef toespraken voor Richard Nixon, toch al geen beste, en voor zijn vicepresident Spiro Agnew, die nog erger was. Maar het waren in hun soort wel uitstekende toespraken. Goed kunnen schrijven, goed kunnen spreken - het zijn helaas neutrale eigenschappen, evenredig verdeeld over fatsoenlijke mensen en booswichten. Washington en Churchill waren uitstekende sprekers, maar Hitler en Goebbels konden er ook wat van.

 

Toen Nixon in 1974 ten val kwam, werkte Safire al niet meer voor het Witte Huis. Hij was columnist geworden voor de New York Times - een benoeming die toen nogal wat stof liet opwaaien. Maar zijn columns waren meer dan dertig jaar een sieraad voor het blad, vooral door hun superieure stijl. Zoals de uitgever schreef:

Reaching for his column became a critical and enjoyable part of the day for our readers across the country and around the world. Whether you agreed with him or not was never the point, his writing is delightful, informed and engaging.

Minder tijdgebonden, en daardoor wellicht blijvender, zijn de columns 'On Language' in The New York Times Magazine. Daarin schreef Safire over de herkomst en het juiste gebruik van woorden maar nam hij ook het taalgebruik van politici van alle richtingen genadeloos op de korrel. Beroemd werden zijn 'Rules for Writers', waarin hij elke regel die hij uitvaardigt tegelijkertijd overtreedt. Een paar voor de hand liggende voorbeelden:

 

Don't overuse exclamation marks!!
Wees zuinig met uitroeptekens!!

And don't start a sentence with a conjunction.
En begin een zin niet met een voegwoord.

The passive voice should be ignored.
De lijdende vorm zou vermeden moeten worden.

 

Minder eenvoudig is:

 

Also, always avoid annoying alliteration.

maar je zou het kunnen proberen met:
Ach, als alle artistieke alfa's alliteraties afwezen ...

 

Soms keert hij zich tegen fouten die je in het Nederlands niet kunt maken:

 

Write all adverbial forms correct.

is onvertaalbaar. Hij bedoelt: schrijf correctly, maar wij kunnen dat niet weergeven omdat er in onze taal geen formeel verschil tussen een bijvoeglijk naamwoord en een bijwoord is.

 

Om Safire de eer te geven die hij verdient, vertaal ik het grootste deel van zijn schrijfregels in het Nederlands:

 

  • Een werkwoord moeten overeenstemmen met het onderwerp.
  • Zorg ervoor dat ieder voornaamwoord overeenstemt met hun  antecedent.
  • Jij weet net zo goed als mij dat naamvallen belangrijk zijn.
  • Het is belangrijk om de apostrof's correct te gebruiken.
  • Vermijd on-nodige streepjes. 
  • Schrijf geen zinnen die maar doorgaan je moet punten en komma's zetten.
  • Als een bijzin voorafgaat aan de hoofdzin hoort er achter de bijzin een komma.  
  • Gebruik geen komma's, die niet nodig zijn.  
  • Vermijd schuine strepen en/of afko's, etc.
  • Als je je werk nog eens overleest, zul je bij het overlezen heel wat herhalingen vinden die je met overlezen en herschrijven kunt vermijden.
  • Een schrijver moet je perspectief niet veranderen.
  • Zet voornaamwoorden zo dicht mogelijk, vooral in lange zinnen van tien woorden of meer, bij hun antecedent.
  • Al schrijvend moeten in de lucht hangende deelwoorden vermeden worden.
  • Haal geen ouwe koeien uit de put en gooi geen metaforen door elkaar.
  • Gebruik geen popi uitdrukkingen.
  • Je moet schijt hebben aan het juiste idioom.
  • Om een lang verhaal kort te maken, mijd clichés als de pest en zoek een werkbaar alternatief.
  • Wie heeft er nog behoefte aan de retorische vraag?
  • Een understatement is altijd de allerbeste manier om wereldschokkende ideeën over het voetlicht te brengen.
  • Schrap citaten. Zoals Ralph Waldo Emerson zei: 'Ik haat citaten. Zeg me wat jij weet.'
  • Vermijd dat je geen dubbele ontkenningen gebruikt.
  • Geen onvolledige zinnen.
  • Zeg min of meer nauwkeurig wat je bedoelt.
  • Men mag nooit generaliseren.
  • Woordspelingen zijn infantief.
  • Vreemde woorden en uitdrukkingen zijn not done.
  • Opmerkingen tussen haakjes (hoezeer ook op hun plaats) zijn (gewoonlijk) niet nodig.
  • Gebruik woorden op de juiste manier, onachtzaam hoe anderen ze gebruiken.
  • Kijk in het Groene Boekje om verkeerde spellingen te vermeiden.
  • Corrigeer je teksten zorgvuldig om te kijken of je geen woorden weggelaten.

     

Een van de charmantste trekjes van William Safire was dat hij zijn eigen regels net zo makkelijk overtrad. Zo was hij tegen alliteraties, maar paste ze van tijd tot tijd toe. Hij was een meester van de zinger, de formulering die blijft hangen. Spiro Agnew, die voortdurend tegen de linkse media tekeerging, liet hij de journalisten uitmaken voor nattering nabobs of negativism (kankerende kampioenen van de kritiek). Bijna al Safires necrologieën citeerden dat, alliteratie of niet.